Trądzik – skąd się bierze i dlaczego u jednych znika, a u innych wraca?
Trądzik kojarzony jest przede wszystkim z okresem dojrzewania, jednak w rzeczywistości może pojawić się niemal w każdym wieku. U części osób pierwsze zmiany zaczynają się już w wieku nastoletnim i z czasem stopniowo zanikają. U innych problem utrzymuje się przez wiele lat albo pojawia się dopiero w dorosłości.
Dlaczego tak się dzieje? Trądzik nie ma jednej przyczyny. Na jego rozwój wpływa jednocześnie kilka procesów zachodzących w skórze, a ich nasilenie może być inne u każdej osoby.
Co właściwie dzieje się w skórze przy trądziku?
Skóra posiada gruczoły łojowe produkujące sebum. Samo sebum nie jest czymś niepożądanym – stanowi naturalny element ochrony skóry i pomaga ograniczać jej nadmierne wysuszanie.
Problem zaczyna się wtedy, gdy produkcja łoju staje się nadmierna, a ujście mieszka włosowego zostaje zablokowane przez sebum i nagromadzone komórki naskórka.
W ten sposób może powstać zaskórnik.
Jeżeli wewnątrz mieszka rozwija się dodatkowo stan zapalny, niewielka niedoskonałość może przekształcić się w czerwoną grudkę, krostę, a w bardziej nasilonych przypadkach również w głębiej położoną zmianę zapalną.
Dlaczego skóra produkuje za dużo sebum?
Jednym z najważniejszych czynników wpływających na aktywność gruczołów łojowych są hormony, szczególnie androgeny.
To między innymi dlatego trądzik często nasila się w okresie dojrzewania. Nie oznacza to jednak, że jest wyłącznie problemem nastolatków.
Aktywność gruczołów łojowych pozostaje indywidualną cechą skóry również w późniejszych latach. U niektórych osób skóra przez długi czas zachowuje tendencję do nadmiernego przetłuszczania i powstawania niedoskonałości.
Zaskórnik – miejsce, od którego często wszystko się zaczyna
Zaskórniki można podzielić na otwarte i zamknięte.
Zaskórniki otwarte widoczne są jako charakterystyczne ciemne punkty. Ich kolor nie oznacza, że w porach znajduje się brud. Ciemna barwa jest związana przede wszystkim z procesami zachodzącymi po kontakcie zawartości zaskórnika z powietrzem.
Zaskórniki zamknięte przypominają natomiast niewielkie, jasne lub cieliste grudki znajdujące się pod powierzchnią skóry.
Oba rodzaje zmian mogą występować bez wyraźnego stanu zapalnego, ale mogą również poprzedzać pojawienie się bardziej widocznych zmian trądzikowych.
Bakterie a trądzik – czy to one są jego przyczyną?
W kontekście trądziku często mówi się o bakteriach Cutibacterium acnes. Naturalnie występują one na ludzkiej skórze, dlatego samo ich występowanie nie oznacza choroby.
Znaczenie ma środowisko powstające wewnątrz zablokowanego mieszka włosowego.
Nagromadzenie sebum i ograniczony dostęp tlenu mogą stworzyć warunki sprzyjające procesom prowadzącym do rozwoju stanu zapalnego.
Dlatego stwierdzenie, że trądzik jest po prostu „infekcją bakteryjną”, byłoby zbyt dużym uproszczeniem.
Dlaczego trądzik najczęściej pojawia się na twarzy?
Zmiany trądzikowe najczęściej występują tam, gdzie znajduje się dużo gruczołów łojowych.
Dlatego szczególnie narażone są:
- czoło,
- nos,
- broda,
- policzki,
- okolice żuchwy,
- plecy,
- klatka piersiowa,
- ramiona.
U jednej osoby dominować mogą drobne zaskórniki na czole, podczas gdy u innej problemem będą głębokie zmiany pojawiające się głównie w okolicy brody i żuchwy.
Lokalizacja zmian nie zawsze pozwala jednoznacznie określić ich przyczynę.
Trądzik dorosłych – dlaczego pojawia się po 25. roku życia?
Przekroczenie dwudziestego czy trzydziestego roku życia nie oznacza automatycznie końca problemów z trądzikiem.
U części osób zmiany występują nieprzerwanie od okresu dojrzewania. U innych skóra przez kilka lat pozostaje spokojna, a następnie niedoskonałości ponownie zaczynają się pojawiać.
Trądzik dorosłych może wyglądać nieco inaczej niż typowy trądzik młodzieńczy. Zmiany mogą koncentrować się między innymi w dolnej części twarzy – w okolicy brody, żuchwy i policzków.
Na kondycję skóry mogą wpływać m.in. gospodarka hormonalna, predyspozycje genetyczne, stres, sposób pielęgnacji, stosowane kosmetyki, niektóre leki oraz czynniki środowiskowe.
Czy stres naprawdę może nasilać trądzik?
Stres sam w sobie nie jest prostą i jedyną przyczyną trądziku, jednak może wpływać na funkcjonowanie organizmu i skóry.
Niektóre osoby zauważają pogorszenie stanu cery w okresach intensywnej pracy, nauki, niewyspania lub długotrwałego napięcia.
Jednocześnie reakcja skóry jest bardzo indywidualna. To, co powoduje wyraźne pogorszenie u jednej osoby, u innej może nie mieć zauważalnego znaczenia.
Czy dieta ma wpływ na trądzik?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczących trądziku.
Nie istnieje jeden produkt spożywczy odpowiedzialny za wszystkie przypadki trądziku. Badania wskazują jednak, że sposób odżywiania może mieć znaczenie u części osób.
Szczególnie analizowany jest związek pomiędzy trądzikiem a dietą o wysokim indeksie i ładunku glikemicznym. Badany jest również możliwy wpływ niektórych produktów mlecznych.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z trądzikiem powinna automatycznie eliminować określone grupy produktów. Reakcje organizmu mogą być bardzo różne.
Dlaczego nie powinno się wyciskać zmian trądzikowych?
Pojawienie się dużej krosty często wywołuje chęć jej natychmiastowego usunięcia. Mechaniczne wyciskanie może jednak dodatkowo uszkodzić skórę i nasilić miejscowy stan zapalny.
Szczególnie problematyczne jest wielokrotne dotykanie i rozdrapywanie zmian.
Konsekwencją mogą być dłużej utrzymujące się zaczerwienienia, przebarwienia pozapalne, a w przypadku głębszych uszkodzeń również blizny.
Trądzik a blizny – dlaczego u niektórych osób pozostają ślady?
Nie każda zmiana trądzikowa pozostawi bliznę.
Ryzyko zwiększa się jednak przy nasilonych i głębokich stanach zapalnych oraz przy mechanicznym uszkadzaniu skóry.
Po ustąpieniu aktywnej zmiany mogą pozostać różne rodzaje śladów. Czasami jest to jedynie przejściowe zaczerwienienie lub przebarwienie. W innych przypadkach dochodzi do trwałej zmiany struktury skóry i powstania blizny.
Dlatego aktywny trądzik i blizny potrądzikowe nie są tym samym problemem.
Czy trądzik może zniknąć sam?
Tak – szczególnie w przypadku trądziku związanego z okresem dojrzewania jego nasilenie może stopniowo zmniejszać się wraz z wiekiem.
Nie można jednak przewidzieć tego u każdej osoby.
Jeżeli pojawiają się liczne, bolesne lub głębokie zmiany, trądzik szybko się nasila albo zaczynają powstawać blizny, warto skonsultować problem z dermatologiem. Wczesne rozpoznanie rodzaju trądziku ma znaczenie przede wszystkim dlatego, że przewlekły stan zapalny może pozostawiać trwałe ślady.
Najczęstsze pytania o trądzik
Czy trądzik oznacza, że skóra jest brudna?
Nie. Trądzik jest związany z procesami zachodzącymi w obrębie gruczołów łojowych i mieszków włosowych. Nadmierne lub agresywne oczyszczanie skóry nie rozwiązuje jego przyczyny, a może dodatkowo powodować podrażnienie.
Czy można mieć jednocześnie suchą skórę i trądzik?
Tak. Skóra trądzikowa nie musi być tłusta na całej powierzchni. Możliwe jest jednoczesne występowanie niedoskonałości, przetłuszczania określonych obszarów oraz przesuszenia innych części twarzy.
Czy trądzik występuje tylko na twarzy?
Nie. Zmiany mogą występować również na plecach, klatce piersiowej, ramionach i innych obszarach bogatych w gruczoły łojowe. Przeczytaj więcej w naszej publikacji o rodzajach trądzika
Czy słońce pomaga na trądzik?
Po ekspozycji na słońce skóra może przez pewien czas wyglądać lepiej, ale nie oznacza to usunięcia przyczyny trądziku. Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV może również zwiększać ryzyko utrwalania przebarwień pozapalnych.
Czy trądzik może wrócić po kilku latach?
Tak. Przebieg trądziku nie zawsze jest liniowy. Możliwe są okresy poprawy i ponownego nasilenia zmian.
Trądzik to nie tylko „pryszcze”
Pod wspólnym określeniem „trądzik” mogą kryć się bardzo różne obrazy skóry – od pojedynczych zaskórników po rozległe i głębokie zmiany zapalne.
Jego rozwój jest wynikiem współdziałania wielu czynników: aktywności gruczołów łojowych, rogowacenia ujść mieszków włosowych, mikrobiomu skóry, reakcji zapalnej, hormonów i indywidualnych predyspozycji.
Właśnie dlatego dwie osoby w podobnym wieku i prowadzące podobny tryb życia mogą mieć zupełnie inną skórę.
Zrozumienie mechanizmu powstawania trądziku jest pierwszym krokiem do tego, aby przestać traktować go wyłącznie jako powierzchowny problem skóry.
