Dlaczego przebarwienia ciemnieją po ekspozycji na słońce

Dlaczego przebarwienia ciemnieją po ekspozycji na słońce?

Przebarwienia skóry często stają się bardziej widoczne właśnie wiosną i latem. Plama, która zimą była jasna i ledwo zauważalna, po kilku słonecznych dniach może stać się wyraźnie ciemniejsza i mocniej odcinać się od otaczającej skóry. Nie jest to przypadek. Ma to bezpośredni związek z naturalnym mechanizmem ochronnym skóry przed promieniowaniem ultrafioletowym.

Kluczową rolę odgrywa tutaj melanina – barwnik odpowiadający między innymi za kolor naszej skóry i powstawanie opalenizny.

Czym właściwie jest przebarwienie skóry?

Przebarwienie to obszar skóry, którego kolor różni się od otaczającej go tkanki. W przypadku hiperpigmentacji określony fragment skóry staje się ciemniejszy.

Najczęściej wiąże się to ze zwiększoną ilością melaniny, jej nierównomiernym rozmieszczeniem albo wzmożoną aktywnością komórek odpowiedzialnych za jej produkcję.

Dlatego przebarwienie nie jest po prostu „plamą znajdującą się na powierzchni skóry”. To widoczny efekt procesów zachodzących w jej komórkach.

Melanocyty – komórki odpowiedzialne za produkcję melaniny

W warstwie podstawnej naskórka znajdują się wyspecjalizowane komórki nazywane melanocytami. Ich podstawowym zadaniem jest produkowanie melaniny.

Co ciekawe, różnice w kolorze skóry pomiędzy ludźmi nie wynikają wyłącznie z liczby melanocytów. Duże znaczenie mają również ich aktywność, rodzaj wytwarzanej melaniny oraz sposób jej rozmieszczania w naskórku.

Melanocyty wytwarzają melaninę w niewielkich strukturach komórkowych nazywanych melanosomami. Następnie melanosomy przekazywane są do keratynocytów – podstawowych komórek budujących naskórek.

W ten sposób pigment zostaje rozmieszczony w kolejnych komórkach skóry.

Dlaczego słońce zwiększa produkcję melaniny?

Promieniowanie ultrafioletowe jest dla skóry czynnikiem stresowym. Organizm posiada jednak naturalne mechanizmy pozwalające ograniczać jego wpływ.

Jednym z nich jest właśnie melanogeneza, czyli proces powstawania melaniny.

Po ekspozycji na promieniowanie UV dochodzi do uruchomienia szeregu sygnałów komórkowych, które mogą zwiększać aktywność melanocytów. Istotną rolę w procesie syntezy melaniny odgrywa enzym nazywany tyrozynazą.

Melanina absorbuje część promieniowania UV i pomaga ograniczać jego oddziaływanie na struktury komórkowe.

Właśnie dlatego po kontakcie ze słońcem skóra może stopniowo stawać się ciemniejsza – pojawia się opalenizna.

Dlaczego przebarwienie może ciemnieć bardziej niż otaczająca skóra?

Problem pojawia się wtedy, gdy produkcja lub rozmieszczenie melaniny nie przebiegają równomiernie.

W obszarze istniejącego przebarwienia mechanizmy związane z pigmentacją mogą być bardziej aktywne niż w otaczającej skórze. Ekspozycja na promieniowanie może więc dodatkowo pobudzać proces melanogenezy właśnie w miejscu, w którym pigmentu już wcześniej było więcej.

W efekcie różnica pomiędzy przebarwieniem a otaczającą skórą staje się wyraźniejsza.

Można to zaobserwować szczególnie po okresach intensywnej ekspozycji słonecznej – na przykład po wakacjach.

UVA i UVB – oba mają znaczenie

Mówiąc o wpływie słońca na pigmentację, warto rozróżnić dwa podstawowe zakresy promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi.

Promieniowanie UVB

UVB działa przede wszystkim w obrębie naskórka. Jest silnie związane z powstawaniem rumienia słonecznego, ale uczestniczy również w procesach prowadzących do zwiększonej produkcji melaniny.

Promieniowanie UVA

UVA stanowi dużą część promieniowania UV docierającego do skóry i penetruje ją głębiej niż UVB. Może również wpływać na pigmentację oraz stres oksydacyjny.

Co istotne, UVA dociera do nas przez cały rok, nie tylko podczas upalnych letnich dni.

Dlatego procesy związane z pigmentacją nie ograniczają się wyłącznie do wakacyjnego opalania.

Czy przebarwienie może ściemnieć bardzo szybko?

Tak. Reakcja pigmentacyjna skóry nie zawsze przebiega w jednakowym tempie.

Po ekspozycji na UVA może wystąpić zjawisko określane jako natychmiastowe ciemnienie pigmentu. Jest ono związane przede wszystkim ze zmianami dotyczącymi już istniejącej melaniny.

Z kolei późniejsza i bardziej utrwalona pigmentacja wiąże się między innymi ze zwiększeniem procesu melanogenezy.

Dlatego kolor skóry obserwowany bezpośrednio po ekspozycji na słońce nie zawsze jest taki sam jak kilka dni później.

Dlaczego przebarwienia pozapalne również ciemnieją?

Przebarwienia mogą pojawić się również w miejscu wcześniejszego stanu zapalnego skóry. Takie zmiany określane są jako hiperpigmentacja pozapalna – PIH (post-inflammatory hyperpigmentation).

Może ona występować między innymi po zmianach trądzikowych, podrażnieniach czy innych procesach zapalnych skóry.

Stan zapalny może wpływać na aktywność melanocytów i prowadzić do zwiększonej produkcji pigmentu. Jeżeli następnie taki obszar zostanie poddany ekspozycji na promieniowanie UV, różnica w pigmentacji może stać się jeszcze bardziej widoczna.

Dlatego niewielki ślad pozostający po zmianie zapalnej może po okresie intensywnego słońca wyglądać na znacznie ciemniejszy.

Nie każde przebarwienie znajduje się na tej samej głębokości

To kolejna ważna kwestia.

Pigment może być zlokalizowany przede wszystkim w naskórku, ale w niektórych przypadkach może znajdować się również głębiej – w obrębie skóry właściwej.

Z tego względu przebarwienia mogą różnić się:

• kolorem,
• intensywnością,
• granicami,
• reakcją na ekspozycję słoneczną,
• tempem samoistnego rozjaśniania.

Dwie pozornie podobne brązowe plamy nie muszą więc mieć identycznego mechanizmu powstawania.

Czy tylko promieniowanie UV wpływa na przebarwienia?

Nie. Proces pigmentacji skóry jest znacznie bardziej złożony.

Wpływ mogą mieć między innymi predyspozycje genetyczne, hormony, stany zapalne skóry, wiek, niektóre substancje i leki oraz wcześniejsza ekspozycja na promieniowanie.

Coraz więcej uwagi poświęca się również wpływowi światła widzialnego, szczególnie u osób ze skłonnością do określonych zaburzeń pigmentacyjnych.

Dlatego samo określenie „przebarwienia od słońca” jest często dużym uproszczeniem.

Dlaczego przebarwienia bywają bardziej widoczne po lecie?

Latem skóra jest zwykle częściej wystawiona na działanie promieniowania słonecznego. Melanocyty zwiększają swoją aktywność, a produkcja melaniny wzrasta.

Jeżeli w określonych miejscach mechanizm pigmentacji już wcześniej był zaburzony lub bardziej aktywny, różnica pomiędzy nimi a pozostałą częścią skóry może się pogłębić.

Dlatego po lecie możemy zauważyć zarówno nowe nierówności kolorytu, jak i przyciemnienie zmian obecnych już wcześniej.

Zimą natomiast, gdy ekspozycja na promieniowanie UVB jest mniejsza, część przebarwień może stopniowo stawać się mniej kontrastowa. Nie oznacza to jednak, że mechanizm odpowiedzialny za ich powstawanie całkowicie zniknął.

Czy przebarwienie oznacza nagromadzenie „starej opalenizny”?

Nie. To popularne, ale nieprawidłowe uproszczenie.

Pigmentacja skóry jest dynamicznym procesem biologicznym. Melanocyty produkują melaninę, melanosomy przekazują ją keratynocytom, a komórki naskórka stopniowo przemieszczają się ku jego powierzchni i ulegają złuszczaniu.

Jednocześnie mogą powstawać kolejne porcje pigmentu.

Dlatego wygląd przebarwienia jest rezultatem równowagi pomiędzy produkcją melaniny, jej rozmieszczeniem oraz naturalną odnową naskórka.

Słońce nie „barwi” przebarwienia – uruchamia mechanizmy skóry

To najważniejszy wniosek.

Przebarwienie nie ciemnieje dlatego, że promienie słoneczne bezpośrednio zabarwiają istniejącą plamę.

Promieniowanie oddziałuje na komórki skóry i uruchamia mechanizmy ochronne, których jednym z elementów jest zwiększona pigmentacja.

Jeżeli w danym obszarze melanocyty są bardziej aktywne lub pigment jest rozmieszczony nierównomiernie, reakcja może być silniejsza właśnie tam.

W rezultacie istniejące przebarwienie staje się ciemniejsze i bardziej kontrastowe względem otaczającej skóry.

---

O autorze

Artykuł przygotowany przez Finezja Clinic w Sosnowcu w ramach materiałów edukacyjnych poświęconych budowie, fizjologii i procesom zachodzącym w skórze.

Treść ma charakter informacyjny i służy lepszemu zrozumieniu mechanizmów związanych z powstawaniem pigmentacji skóry.